Πιστεύω ότι από τις απαρχές της ανθρωπότητας, η μουσική ήταν πάντα παρούσα στη ζωή των ανθρώπων με όσο το δυνατόν πιο διαφορετικές μορφές. Στο κελάηδισμα ενός σπουργιτιού, στο αντάμωμα ενός κύματος με έναν βράχο, στη βροχή που πέφτει στο στεγνό χώμα, στον άνεμο που, πότε απαλά και πότε βίαια, σείει το φύλλωμα των δέντρων, στο νερό που πέφτει από έναν καταρράκτη, στο πάτημα του πέλματος πάνω σε ένα ξερό φύλλο, και σε αναρίθμητα φυσικά παραδείγματα. Ίσως μετά από χρόνια, δεκαετίες ή αιώνες παρατηρήσεων τόσων πολλών παραδειγμάτων που παράγει η φύση, o homo sapiens εμπνεύστηκε να δημιουργήσει και να αναπαράγει ήχους.
Δια μέσου μουσικών πηγών ( είτε οργανικών, είτε φωνητικών), μπορούμε να εκφράσουμε ένα καθορισμένο συναίσθημα (γνωρίζουμε ότι τα συναισθήματα διακρίνονται μεταξύ τους σε βαθμό, αριθμό και είδος), να εκφράσουμε μια συγκεκριμένη γραμμή σκέψης, να διαιωνίσουμε μια παράδοση, να εξωτερικεύσουμε κάποια δοξασία (θρησκευτική ή βέβηλη, μεταξύ άλλων), να προσανατολίσουμε τους νεότερους, να εξυμνήσουμε τους γηραιότερους σύμφωνα με τα αντίστοιχα πεπραγμένα τους, να γιορτάσουμε μια επέτειο, μια τελετή, μπορούμε να την παρουσιάσουμε ως προειδοποίηση, πρόκληση, μπορούμε να αναφερθούμε σε κάποιο ιστορικό γεγονός, ή ακόμη να παρουσιάσουμε κάποιο λαϊκό θρύλο, τέλος, η μουσική έπαιξε και παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία της ανθρωπότητας, από τις απαρχές της, έως τις μέρες μας.
Γνωρίζουμε ότι οι ιστορίες και οι αφηγήσεις που αναφέρονται στην τέχνη capoeira ζουν και επιζούν στο "γόνιμο" έδαφος των εικασιών, καθώς η χρονολογική απόσταση σε συνδυασμό με τη δύσκολη πρόσβαση σε καταγραφές και /ή τεκμήρια της εποχής εμφάνισής της ( ή δημιουργίας της) μας εμποδίζει να αναφέρουμε κάτι με μια κάποια "χειρουργική" ακρίβεια. Η πλειονότητα των ορισμών (ή απόπειρες ορισμών) σχεδόν πάντα αποσαφηνίζουν την ουσία της το αποτέλεσμα της ικανότητας ερμηνείας της, κατανόησης, αφομοίωσης, ιδεολογίας, πεποιθήσεων και χιλιάδες πραγματικές ή φανταστικές ανάγκες κάθε στοιχείου που εμπλέκεται στιγμιαία ή οριστικά σ' αυτή τη διαδικασία. Καλώς, έχοντας ως βάση ντοκουμέντα (τα λίγα που είχα πρόσβαση) σε αυτή την περίπτωση εννοώ φωτογραφίες { επομένως κάθε και οποιαδήποτε φωτογραφία αλλοτινής εποχής χαρακτηρίζεται από μένα ως ντοκουμέντο και κατά συνέπεια "αντικείμενο μελέτης και παρατηρήσεως"}, και επίσης βασιζόμενοι σε υπάρχουσες αφηγήσεις σε "οπτικο-ακουστικά ντοκουμέντα", μπόρεσα προκαταρτικά να αντιληφθώ ότι κάθε κύκλος είχε ένα διαφορετικό οργανικό σχηματισμό, ας δούμε:
- Υπάρχουν φωτογραφίες όπου ο σχηματισμός της μπάντας ( ή ορχήστρα) συντίθετο από 3 PANDEIROS και 3 BERIMBAUS.
- Αλλες με 2 PANDEIROS και 2 BERIMBAUS.
- Υπάρχουν ακόμη φωτογραφίες όπου καθαρά μπορεί να διακρίνει κανείς 4 BERIMBAUS και 2 PANDEIROS. Και ούτω καθεξής
Υπάρχουν αφηγήσεις για το ότι σε κάποιες rodas, δεν γνωρίζω σε ποια εποχή, μπορούσε να δει κανείς όργανα που σήμερα δεν συνδέονται καθόλου με τη μουσική και οργανική κουλτούρα της τέχνης capoeira, όπως: ADUFE, VIOLA, VIOL?O, TRIANGULO, TAMBORES DIVERSOS, μέχρι και CASTANHOLA ( ΑΝΤΟΥΦΕ, ΒΙΟΛΑ, ΚΙΘΑΡΑ, ΤΡΙΓΩΝΟ, ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΥΜΠΑΝΑ, μέχρι και ΚΑΣΤΑΝΙΕΤΕΣ). Πιστεύεται ότι στις απαρχές της τέχνης capoeira, (είτε στην Βραζιλιάνικη έκδοσή της, είτε στην Αφρο-Βραζιλιάνικη), οι rodas είχαν ενιαία και αποκλειστική μουσική συνοδεία από τραγούδι και παλαμάκια. Ο οργανικός σχηματισμός που σήμερα η πλειονότητα των ομάδων/συνδέσμων γνωρίζουν και που ως ιδιαίτερη επιλογή και επακόλουθο υιοθετούν για τους εαυτούς τους, είναι κάτι πρόσφατο, όπου επίσης διακινδυνεύω να πω ότι η διαδικασία οργανικής τυποποίησης έχει ή μπορεί να έχει αρχίσει με τη δημιουργία της πάλης της περιοχής της Μπαΐα, ή όπως προτιμώ της CAPOEIRA ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΗΣ ΜΠΑΪΑ. Ύστερα, μετά από αυτό το γεγονός, δεν έχουμε πληροφορίες για κάτι το τυποποιημένο σε οργανικό επίπεδο και/ή όπως μόλις σχολίασα μπορεί εύκολα να διαπιστωθεί μέσω φωτογραφιών, συνεντεύξεων και οπτικο-ακουστικού υλικού της περιόδου στην οποία αναφέρομαι, μια και όπως ξέρουμε θέλοντας και μη, οι εικόνες μιλάνε από μόνες τους.
ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ.
Σχηματισμός μπάντας ή ορχήστρας σύμφωνα με τις παρακάτω προτάσεις (στιλ):
ΑΓΚΟΛΑ: 3 berimbaus, 2 pandeiros, agog?, reco-reco και atabaque.
Τα 3 BERIMBAUS - GUNGA, M?DIO, VIOLA
Το gunga λέγεται επίσης και BERRA-BOI.
Έτσι όπως και η viola λέγεται και violinha.
ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧHΣ ΤΗΣ ΜΠΑΪΑ: 1 berimbau και 2 pandeiros
Κατ' όπως λένε κάποιοι μπορεί να χρησιμοποιηθούν επίσης 2 BERIMBAUS και 2 pandeiros.
ΣΥΓΧΡΟΝΗ: 3 BERIMBAUS, 2 pandeiros, και atabaque.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν capoeiristas που προτιμούν να ταυτίζονται αποκλειστικά και μοναδικά ως capoeiristas, και παραμένει δύσκολο για ''μένα'' να περιγράψω όλους τους σχηματισμούς τυμπάνων που υπάρχουν, ωστόσο στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι παρόμοια με την πρόταση της σύγχρονης capoeira Αγκόλα.
BERIMBAU
- ΒΑΣΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΣΤΙΣ RODAS ΤΗΣ CAPOEIRA ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΠΡΟΒΑΛΛΟΜΕΝΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΣ (στιλ). ΕΠΕΙΤΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΥΠΑΓΟΡΕΥΕΙ ΤΟ ΡΥΘΜΟ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΕΞΑΓΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΣΤΙΓΜΗ. ΕΥΧΗΣ ΕΡΓΟ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΠΕΠΕΙΡΑΜΕΝΩΝ CAPOEIRISTAS, ΠΟΥ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΠΩΣ ΠΑΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΑ BERIMBAUS ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΑ " ΑΚΟΝΙΣΜΕΝΑ". Το BERIMBAUS θεωρείται ως ένα από τα αρχαιότερα όργανα της ανθρωπότητας. Το BERIMBAUS δεν υπήρξε μονάχα στην υπηρεσία της τέχνης capoeira, αλλά χρησιμοποιήθηκε από τους Αφρο-Βραζιλιανούς στις γιορτές και τα πανηγύρια τους. Υπάρχουν πληροφορίες ότι το BERIMBAUS χρησιμοποιούταν από πλανόδιους πωλητές , με σκοπό "μέσω του χτύπου του να τραβήξει την προσοχή" και, κατά συνέπεια, να πουλήσει ό, τι υπήρχε για το σκοπό αυτό. Υπάρχουν ακόμη αφηγήσεις που καταγγέλλουν την παρουσία του berimbau σε θρησκευτικές αφρο-κουβανέζικες, όπου το BERIMBAU παίρνει ή (έπαιρνε), την ονομασία BURU - MBUNDA. Το λήμμα BURU, σημαίνει (ή μπορεί να σημαίνει) ΜΙΛΩ ή ΣΥΖΗΤΩ, και η λέξη MBUNDA σημαίνει ΝΕΚΡΟΙ, θα ήταν οπότε ένα όργανο που μέσα από μια ειδική δοξασία χρησιμοποιούταν για συνομιλία με τους νεκρούς. Σχετικά με την πραγματική προέλευσή του και από ποια μονοπάτια εισήχθη στη Βραζιλία δεν μπορώ ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ να αναφέρω, μια και δεν γνωρίζω.
PANDEIRO
ΟΡΓΑΝΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ MIA RODA ΤΗΣ CAPOEIRA.
Ο Μουσικός που κρατά στα χέρια του το pandeiro, δεν μπορεί να το παίξει έτσι που ο χτύπος του να είναι μεγαλύτερος από εκείνον που βγάζει το BERIMBAU. Με τα pandeiros (ΔΙΚΟ ΜΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑ, οπότε αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να παίζουν έτσι) ένας δίνει το βασικό ρυθμό, και ο άλλος κάνει αυτό που ονομάζω αναδίπλωση. Από τις πληροφορίες στις οποίες είχα πρόσβαση, μαθαίνουμε ότι πρώτα εμφανίστηκε στην Ινδία και εισήχθη στη Βραζιλία από τους Πορτογάλους.
ATABAQUE
(ονομάζεται επίσης tambor (τύμπανο))
ΟΡΓΑΝΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ MIA RODA CAPOEIRA.
Το atabaque είναι ένα πανάρχαιο όργανο της ανατολής μεταξύ Περσίας και Αραβίας, που, εν τούτοις, χρησιμοποιήθηκε πολύ σε Αφρικανικά τελετουργικά.
RECO-RECO ή GANZÁ (ΤΟ XΕΚΟ-XΕΚΟ ή ΓΚΑΝΖ’)
ΟΡΓΑΝΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ ΜΙΑ RODA CAPOEIRA.
Το πιο πρωτόγονο reco-reco κατασκευαζόταν από οφθαλμό μπαμπού με εγκάρσιες αυλακώσεις πάνω στο οποίο περνούσε ένα ραβδί από μπαμπού. Πλέον το πιο σύγχρονο κατασκευάζεται από ένα μικρό ελατήριο κουλουριασμένου καλωδίου, που τοποθετείται σε ένα ξύλινο ηχείο, επί του οποίου περνιέται στη συνέχεια, από τη μια άκρη στην άλλη ένας μεταλλικός άξονας. Η προέλευσή του παραμένει για μένα άγνωστη.
AGOGÔ
ΟΡΓΑΝΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ MIA RODA CAPOEIRA.
Υπάρχουν δύο είδη agog?, ένα περισσότερο πρωτόγονο που κατασκευάζεται με ένα κομμάτι ξύλο και δυο καρύδες, και ένα άλλο μεταλλικό. Εισήχθη στη Βραζιλία από Αφρικανούς σκλάβους (κατά μία θεωρία). Ο όρος agog?, σημαίνει ΚΑΜΠΑΝΑ στη γλώσσα nagô. Το agogô χρησιμοποιείται πολύ σε θρησκευτικές τελετές Αφρικανικής προελεύσεως. Το Καμντομπλέ ( ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ) και η Αουμ'μπάν'ντα ( ΑΦΡΟ-ΒΡΑΖΙΛΙΑΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ). Το agogô είναι ένα είδος χαιρετισμούς στις θεότητες των Ορισά (ORIXÁS), με συνοδεία μουσικών στη γλώσσα nagô.
Η ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ CAPOEIRA
Η ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ CAPOEIRA
H ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ CAPOEIRA
Στον κόσμο της τέχνης capoeira, η μουσική χρησιμεύει τόσο για να δώσει χροιά στον αγώνα/ πάλη μια απόχρωση παιχνιδιού, όσο και για να διαιωνίσει την παράδοση μετάδοσης γνώσεων δια της προφορικής οδού. Ο πατέρας μεταδίδει στο γιο τις πληροφορίες που εκείνος παρέλαβε από το δικό του πατέρα, ο μυημένος περνάει το μήνυμα στον αρχάριο, και αυτό συνεχίζεται από γενιά σε γενιά. Ιστορίες ξετυλίγονται με μορφή τραγουδιού. Μυστικά αποκαλύπτονται μέσα από τους στίχους ενός τραγουδιού. Πιο συγκεκριμένα, κατατάσσω το μουσικό μέρος της τέχνης capoeira σε δυο σχετικά διαφορετικές ομάδες. ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ κα τις ΤΩΡΙΝΕΣ (σύγχρονες). Εννοούνται, και συνεπώς είναι αποδεκτές ως ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ μουσική, εκείνες που κινούνται μέσα σε όσα γνωρίζουμε ότι υπάρχουν, ή και φανταζόμαστε πως υπάρχουν, στον κόσμο της capoeira από τα χρόνια των παλιών mestres (, bimba, Waldemar da Liberdade, Noronha, caiçara, Amorzinho, totonho de maré, μεταξύ άλλων). Μουσικές που παίζονταν στις Rodas, που συνόδευαν την capoeira σε όλες τις φάσεις της ύπαρξής της. Μουσικές που, σύμφωνα με τους πιο νοσταλγικούς, είχαν βάλει την σφραγίδα τους στην ιστορία της τέχνης.
Εννοώ ως ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ Μουσικές, τα πιο πρόσφατα τραγούδια, που ανεξαρτήτως της προτάσεως βάσει της οποίας δημιουργήθηκε η capoeira (Αγκόλα, περιοχή της Μπαΐα, Σύγχρονη, Αγκονάλ, μεταξύ άλλων) γράφτηκαν εκείνη την εποχή, από mestres ή από απλούς capoeiristas που δρουν και αλληλεπιδρούν στο παρόν μας. Στην προαναφερθείσα ταξινόμηση (Παραδοσιακές Μουσικές και Σύγχρονες Μουσικές) υφίσταται μια άλλη υποδιαίρεση σχετική με την προβαλλόμενη πρόταση. Για να δούμε: σε εκείνους που εν μέρει, ή εξ ολοκλήρου, ακολουθούν την πρόταση της capoeira Αγκόλα έχουμε τις LADAINHAΣ, QADRAS, και CORRIDOS. Εξάλλου αυτοί που αποπειρώνται να ακολουθήσουν την πρόταση της capoeira της περιοχής της Μπαΐα, έχουμε τις QADRAS, και τα CORRIDOS. Από την άλλη, οι οπαδοί της σύγχρονης capoeira, αποπειρώνται να ακολουθήσουν το σύστημα που υπάρχει στην capoeira της περιοχής της Μπαΐα.
Προκειμένου να σας διευκολύνω κάπως στην κατανόηση, θα προσπαθήσω να δώσω απλουστευμένα τον ορισμό του τι σημαίνει LADAINHA, QADRA, και CORRIDO.
- LADAINHA ( λανταίνια= - "προσευχή") αποτελούμενη από μια σειρά συντόμων επικλήσεων και επαναλαμβανόμενων απαντήσεων. Στον κόσμο της τέχνης Capoeira, η ladainha είναι η εισαγωγική μουσική, "το κλειδί" που ξεκινάει έναν ανθρώπινο κύκλο, τη roda όταν χρειάζεται ένας καινούργιος αγώνας, και θεωρείται "προσευχή" του capoeirista. Πολύ συνηθισμένο στο σύστημα της capoeira Αγκόλα, ή σε ομάδες που "αποπειρώνται" να διατηρήσουν την "παράδοση".
- QUADRA (κουάντρα) - Στο μουσικό κόσμο είναι μια στροφή από τέσσερις στίχους. Στην capoeira είναι τραγούδια στα οποία η χορωδία επαναλαμβάνει τη στροφή που τραγουδάει ο σολίστας. Ένα παράδειγμα: Εε νερό να πιω αδέρφι (σολίστας) Εε νερό να πιω αδέρφι (χορωδία). Στο σύστημα της capoeira της περιοχής της Μπαΐα δεν παίζουν στον ήχο μιας quadra , πρέπει να είναι όπως στο σύστημα της capoeira Αγκόλα που δεν επιτρέπεται να παίζουν όταν τραγουδάνε μια ladainha και την chula (λουβασάο [δοξολογία] ).
- CORRIDO (κοχίντο) - είναι πιο γρήγορα τραγούδια που μιλάνε για διάφορα θέματα και όπου η απάντηση ποικίλει, εξαρτώμενη από εκείνο που τραγουδιόταν εκείνη τη στιγμή. Η χορωδία μπορεί να έχει το ίδιο σχήμα με εκείνο της quadra (επαναλαμβάνει δηλαδή, ότι τραγουδάει ο σολίστας), όπως μπορεί και να είναι μια προκαθορισμένη χορωδία, με διαφορετικό σχήμα από αυτό που ο σολίστας προφέρει.
Μετά τη ladainha υπάρχουν οι Chulas που είναι χαιρετισμοί, η χορωδία επαναλαμβάνει αυτά που λέει ο σολίστας, επίσης αυτή τη στιγμή δεν επιτρέπεται να ξεκινήσει ο αγώνας (σχετικό σύστημα η capoeira Αγκόλα). Δεν γνωρίζω αν όλοι αυτοί οι κανόνες υπήρχαν ήδη πριν τη δημιουργία της capoeira της περιοχής της Μπαΐα, ή αν δημιουργήθηκαν μετά από αυτήν.
Τελειώνω αυτήν την ανάλυση αφήνοντας, ως οφείλεται, καταγεγραμμένα όσα, λόγω της πολλαπλότητας της τέχνης capoeira, κάθε mestre και/ή υπεύθυνος group ορίζουν, δρουν και αλληλεπιδρούν με έναν τρόπο που μπορεί να είναι κατά πολύ παρόμοιος με αυτόν που προανέφερα, όπως μπορεί να είναι και τελείως διαφορετικός. Δεν αποκάλυψα καμία αλήθεια απόλυτη, αλλά ότι έμαθα και συνεχίζω να μαθαίνω από τον κόσμο της capoeira.
H ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ CAPOEIRA
Η ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ CAPOEIRA
Η ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ CAPOEIRA
H ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ CAPOEIRA
H ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ CAPOEIRA